🌟 राज्यातील विशेष मुलांना नवी दिशा! ‘Disha Curriculum’ लागू – समावेशी शिक्षणासाठी ऐतिहासिक पाऊल.

 महाराष्ट्र शासनाने बौद्धिक अक्षम विद्यार्थ्यांच्या शैक्षणिक भवितव्यासाठी एक मोठा निर्णय घेतला आहे. राज्यातील सर्व विशेष शाळांमध्ये ‘Disha Curriculum’ (दिशा अभ्यासक्रम) आणि त्याची मूल्यमापन प्रणाली आता अनिवार्य करण्यात आली आहे. या निर्णयामुळे या मुलांच्या शिक्षणात एकसमानता, गुणवत्ता आणि प्रामाणिक मूल्यमापन मिळेल, ज्यामुळे त्यांच्या विकासाला नवी दिशा मिळणार आहे. 

---

📌 ‘Disha Curriculum’ म्हणजे काय?

‘Disha Curriculum’ हा एक मानकीकृत, संशोधन-समर्थित आणि विद्यार्थ्यांच्या गरजेनुसार पूर्णपणे डिझाईन केलेला अभ्यासक्रम आहे, जो विशेषतः बौद्धिक व विकासात्मक अक्षमतेचे (Intellectual & Developmental Disabilities) विद्यार्थी यांना शिक्षणात पुढे नेण्यासाठी तयार केला गेला आहे.

या अभ्यासक्रमाला National Institute for the Empowerment of Persons with Intellectual Disabilities (NIEPID) कडून मान्यता प्राप्त आहे, ज्यामुळे त्याची गुणवत्ता आणि विश्वसनीयता सुनिश्चित होते. 

---

🎯 मुख्य उद्दिष्टे आणि फायदे

✅ 1️⃣ समावेशी व गुणात्मक शिक्षण

‘Disha Curriculum’ मुलांना त्यांच्या क्षमता आणि गरजेनुसार शिक्षण देण्यावर भर देतो — त्यामुळे सर्व विद्यार्थ्यांना समान व गुणवत्तापूर्ण अभ्यासाचा अनुभव मिळतो. 

✅ 2️⃣ वैयक्तिक शिक्षण कार्यक्रम (IEP)

या अभ्यासक्रमानुसार प्रत्येक विद्यार्थ्याला त्याच्या आवश्यकतानुसार वैयक्तिक शिक्षण कार्यक्रम (IEP) बनविणे बंधनकारक केले गेले आहे. या माध्यमातून शिक्षक, पालक आणि थेरपिस्ट यांचा समन्वय वाढेल. 

✅ 3️⃣ नियमित मूल्यमापन व प्रगती नोंदी

विद्यार्थ्यांची प्रगती दरवर्षी कमीत कमी दोन वेळा मूल्यमापन केली जाणार आहे — यामुळे त्यांच्या क्षमता व सुधारणा स्पष्ट दिसतील. 

✅ 4️⃣ थेरपी आणि विशेष शिक्षण

केवळ शाळेतील अभ्यासापुरता थांबत नाही — मुलांसाठी 2 ते 3 वैयक्तिक थेरपी सत्रे (Individual Therapy Programs – ITP) सुद्धा योजले गेले आहेत. 

✅ 5️⃣ बहुसंवेदी अध्यापन (Multisensory Teaching)

शिक्षण करताना शिक्षकांनी विविध इंद्रियांना समाविष्ट करणारी पद्धत (Multisensory) वापरणे आवश्यक आहे, ज्यामुळे विद्यार्थी अधिक प्रभावी शिकू शकतील. 

---

👩‍🏫 शिक्षक प्रशिक्षण व जबाबदाऱ्या

या अभ्यासक्रमाच्या प्रभावी अंमलबजावणीसाठी सर्व मुख्याध्यापक आणि शिक्षकांनी संबंधित ऑनलाइन आणि प्रत्यक्ष प्रशिक्षण पूर्ण करणे अनिवार्य केले आहे. तसेच शाळांच्या वेळापत्रक व दृश्य वेळापत्रक (Visual Schedule) यांचे काटेकोर नियमनही अपेक्षित आहे. 

---

📈 कारवाई आणि प्रशिक्षणाची जबाबदारी

• ‘Disha Curriculum’ लागू करण्याची जबाबदारी जिल्हा परिषद मुख्य कार्यकारी अधिकारी आणि जिल्हाधिकारी यांच्यावर सोपवण्यात आली आहे. 

• नियमांचे उल्लंघन करणाऱ्या शाळांवर कडक कारवाई केली जाईल, ज्यात शासकीय अनुदान बंद करणे आणि मान्यता रद्द करणे यांचा समावेश आहे. 

---

📚 भविष्याचे उदिष्टे

अगामी शैक्षणिक वर्ष २०२६–२७ पासून विद्यार्थ्यांसाठी छापील पाठ्यपुस्तके आणि कार्यपुस्तिका शासनाकडून उपलब्ध करून दिली जाणार आहेत. तसेच शिक्षकांसाठी विशेष मार्गदर्शन सामग्री देखील पुरविण्यात येणार आहे. 

---

🌟 या उपक्रमाचे महत्व

हे पाऊल फक्त एका राज्यासाठीच नव्हे, तर संपूर्ण देशासाठी समावेशी शिक्षणाच्या दिशेने एक प्रेरणादायी उदाहरण ठरणार आहे. यामुळे बौद्धिक अक्षम विद्यार्थ्यांना समाजाच्या मुख्य प्रवाहात सहभागी व्हायला व आत्मनिर्भर जीवन घडवायला मदत होणार आहे. 

📌 1. 📍 Project Disha – Official Curriculum & Resources

👉 https://projectdisha.org/

(Disha Curriculum इतका अभ्यासक्रमाचा अधिकृत पोर्टल — शिक्षण, मूल्यांकन आणि प्रशिक्षण माहिती) Project Disha

---

📌 2. 📍 Jai Vakil Foundation – Disha Implementation

👉 https://jaivakeel.org/project-disha

(Curriculum आणि IEP, assessment checklist, portal info — Disha Abhiyan/Project Disha सहकार्य) 

---

📌 3. 📍 Persons with Disabilities Welfare Dept – Maharashtra Govt

👉 https://divyangkalyan.maharashtra.gov.in/

(Maharashtra PwD विभाग – सर्व योजनांची अधिकृत माहिती आणि सल्ला/संपर्क) Divyang Kalyan Maharashtra